Bibliotheek

vrijdag 19 februari 2010

In winkels en op internet worden we steeds vaker geconfronteerd met elektronische boeken en dito boekenlezers, de ebooks. Daarnaast zijn er veel meer ontwikkelingen gaande op het gebied van de elektronische boeken, tijdschriften en kranten. Deze ontwikkelingen raken de openbare bibliotheek natuurlijk ook. Onze kandidaat Marc Enschede vindt dat die bibliotheek zich moet omvormen tot een centrum voor cultuur- en kennismanagement.
 
Wanneer we willen weten welke veranderingen er plaats zullen gaan vinden in de wereld van de boeken, tijdschriften en kranten, kunnen we het beste een parallel zoeken in de werelden waarin de digitalisering al enige tijd geleden zijn intrede heeft gedaan; de muziekwereld en de fotografie. Na de komst van de CD heeft de muziekwereld veel veranderingen ondergaan door o.a. het kopiëren en downloaden. Inmiddels zijn concerten dan ook niet meer ondersteunend aan de verkoop van platen, maar zijn concerten de belangrijkste bron van inkomsten geworden.
 
Ook de wereld van de fotografie is verregaand veranderd met de komst van de digitale camera. De vakhandel verdient niet meer aan de verkoop van filmpjes en het afdrukken van foto's. Alleen grote partijen als de Hema zijn nog in staat hierin voldoende marge te halen. De vakhandel heeft zich verder moeten specialiseren of is verdwenen. Ook thuis heeft de digitale foto zijn sporen achtergelaten, het vertrouwde fotoalbum is weliswaar verdwenen, maar daarvoor in de plaats is het zeer eenvoudig om foto's te delen via mail of Internet.
 
De veranderingen in de wereld van de gedrukte media zal, tengevolge van de digitalisatie, nog groter worden. De veranderingen zullen in eerste instantie gevolgen hebben voor de fysieke informatiedragers; papier. Net zoals de LP, het fotorolletje en, in mindere mate, de foto afdruk, is de toekomst van gedrukte boeken en bladen hoogst onzeker. Natuurlijk zullen er altijd mensen geven die de voorkeur blijven geven aan het oude fysieke boek; maar deze groep zal klein zijn. Vergelijkbaar met de huidige liefhebbers van LP's en analoge fotografie.
 
Digitalisatie van boeken zal niet alleen tot gevolg hebben dat boeken (en daarmee de boekdrukkers) een marginaal verschijnsel zullen worden, ook de proposities zullen snel veranderen. Nu al zien we dat uitgevers de (web)winkels proberen te omzeilen met eigen webwinkels. De rol van de detailhandel voor boeken en tijdschriften zal daardoor flink onder druk komen te staan.
 
Daarnaast biedt de digitalisatie de mogelijkheid voor verhuur van boeken i.p.v. verkoop. Zelf maak ik bijv. al jaren gebruik van Safari, een dienst van een Amerikaanse ICT uitgever, om voor een vaste prijs duizenden boeken online te kunnen lezen.
 
En daar zal het niet bij blijven, de commerciële proposities zullen alleen maar toenemen met de komst van eenvoudige elektronische middelen als eBooks en tablet computers. Denk bijv. aan de mogelijkheid om je eigen aantekeningen in een elektronisch boek te maken en deze vervolgens met collegae te delen; een prima uiting van kennismanagement.
 
Wanneer we deze rigoureuze veranderingen op ons af zien komen, is het goed om te kijken naar de functie van de openbare bibliotheek. Met name zal gekeken moeten worden naar de toegevoegde waarde die de bibliotheek voor de stad kan hebben. Wanneer de huidige bibliotheek niet mee gaat in die veranderingen, zal de toegevoegde waarde snel kleiner worden.
Wanneer we echter kijken naar de ambities van Enschede als innovatiestad, dan is er echter wel degelijk behoefte aan een centrum dat grote kennisbronnen kan ontsluiten; een centrum voor cultuur- en kennismanagement.
 
De huidige bibliotheek kan, met de nodige veranderingen, invulling geven aan die rol.
In die rol kan de bibliotheek een belangrijke schakel gaan vormen tussen uitgevers en kennisleveranciers enerzijds en kennisgebruikers anderzijds. Het begrip kennisgebruikers kan dan breed worden ingevuld; niet alleen Enschedese burgers moeten op deze wijze grote informatiebronnen kunnen ontsluiten, ook (innovatieve) bedrijven en scholen moeten op deze wijze toegang hebben tot informatiebronnen.
Wanneer we onze bibliotheek laten groeien naar een belangrijke schakel tussen aanbieders en afnemers van betrouwbare en uitgebreide informatiebronnen in onze informatiemaatschappij kan dit bijdragen aan het innovatieve imago van Enschede. De bibliotheek biedt dan, naast een laagdrempelige fysieke toegang in de wijken, ook toegang tot die bronnen vanuit de mediatheek in school of op de PC van de thuisgebruiker. Het kan dan zelfs mogelijk worden om het ebook, op basis van de licentie van de bibliotheek, rechtstreeks via het Internet te laden met de meest recente boeken, kranten of wetenschappelijke uitgaven.