Bestuurlijke vernieuwing

Betrokkenheid van inwoners bij onze gemeente vraagt om betrokkenheid van inwoners bij de besluitvorming in de stad. Dat willen we als volgt bereiken:




  • D66 wil dat de komende coalitie een akkoord op hoofdlijnen sluit. Op die manier is er ruimte voor wisselende meerderheden in de raad op onderwerpen die niet onderdeel uitmaken van het bestuursakkoord (of coalitieakkoord). Dit maakt het bestuur daadkrachtig en zorgt ervoor dat er beter wordt geluisterd naar de wensen van inwoners.



  • D66 wil de gemeentelijke regeldruk verminderen. De Algemene Plaatselijke Verordening (APV) wordt doorgelicht op verouderde en overbodige regels.



  • D66 werkt samen over grenzen en ego’s heen. Maar wel met gevoel voor identiteit en proportionaliteit.



  • Verschillende soorten besluitvorming vragen om verschillende soorten participatie. Daarom wil D66 dat voor elk raadsvoorstel duidelijk is voor inwoners hoe ze kunnen participeren en wat er met de uitkomsten zal worden gedaan. Daarbij zijn we ook duidelijk als een onderwerp zich minder leent voor participatie, bijvoorbeeld omdat we geen groepen in wijken tegenover elkaar willen zetten.

Toelichting

D66 streeft naar persoonlijke vrijheid, naar een samenleving waarin mensen zelf bepalen hoe zij hun leven inrichten, en waarin mensen vrij zijn in verbondenheid. Vrijheid in verbondenheid vereist de mogelijkheid voor mensen om te bepalen wie hen bestuurt, en wat die bestuurders doen. Uitgaande van persoonlijke vrijheid in verbondenheid met anderen is het van groot belang dat overheden zich aan de door henzelf gestelde regels houden en democratische verantwoording afleggen en controleerbaar zijn. D66 is daarom altijd een voorvechter geweest van een sterke democratische rechtsstaat waarop mensen invloed en inspraak hebben.

De lokale democratie staat onder druk. Gemeenten krijgen steeds meer taken, politieke partijen hebben moeite goede mensen te vinden, de lokale journalistiek heeft weinig middelen, publiekstribunes zijn vaak leeg en de gemiddelde werkdruk van een raadslid is opgelopen tot zestien uur per week. Dat vraagt om verandering; een bestuur zonder tegenmacht is democratisch poreus.

We zien dat de complexiteit van de samenleving groeit, en de inwoners tegelijkertijd meer oplossingen verwachten van de overheid. D66 is reëel: de overheid heeft niet de wijsheid in pacht en kan niet meer alles in haar eentje oplossen vanwege die complexe wereld. Inwoners zullen dit moeten accepteren. De inwoners, bedrijven, organisaties en andere partijen in de samenleving zijn meer dan krachtig om problemen te helpen oplossen. De gemeente Enschede maakt hier nog lang niet altijd voldoende gebruik van. De overheid is bescheiden, coördineert en signaleert. Zorgelijk is dat feiten er lang niet altijd meer toe doen in debat. D66 vindt dat de overheid een rol heeft om mensen te helpen feiten van fictie te onderscheiden.

Een sterk bestuur neemt beslissingen in het belang van haar inwoners. Een sterk bestuur stapt over politieke tegenstellingen en (gemeente)grenzen heen en legt verantwoording af, ook als voor de uitvoering van taken een samenwerking met andere gemeenten nodig is. Samenwerking is niet alleen effectief, maar soms ook onvermijdelijk om taken goed uit te voeren, en daarmee in het belang van onze inwoners. Beslissingen die genomen worden in gemeenschappelijke regelingen, bijvoorbeeld welke zorg wordt ingekocht, raken onze inwoners direct. Daarom maakt D66 zich hard voor meer democratische legitimiteit en controleerbaarheid van samenwerkingsverbanden.

D66 staat voor een bestuursstijl waarin je fouten mag maken, mits je ervan leert. Deze bestuursstijl vereist een luisterend oor, en een houding die altijd ten dienste staat van het publieke belang. Dat betekent ook dat wanneer D66 iets uit handen geeft aan inwoners, zoals bijvoorbeeld wijkbudgetten, we niet tot in detail gaan zitten controleren. Vertrouwen is het uitgangspunt.

Een goed bestuur is transparant en controleerbaar. Bij macht hoort immers tegenmacht. Uiteraard wordt het college gecontroleerd door de raad, maar ook anderen hebben een taak, zoals lokale media en initiatieven van inwoners.

  • D66 wil dat de komende coalitie een akkoord op hoofdlijnen sluit. Op die manier is er ruimte voor wisselende meerderheden in de raad op onderwerpen die niet onderdeel uitmaken van het bestuursakkoord (of coalitieakkoord). Dit maakt het bestuur daadkrachtig en zorgt ervoor dat er beter wordt geluisterd naar de wensen van inwoners.
  • De gemeente Enschede zou iedere vijf jaar alle regels moeten doornemen. Dan kun je bepalen welke regels je kunt afschaffen, bijvoorbeeld omdat ze niet gebruikt worden.
  • D66 is voorstander van samenwerking over grenzen heen, mits afspraken democratisch gelegitimeerd en controleerbaar zijn. Voor taken zoals (jeugd)zorg of afvalverwerking kan door samenwerking schaalvoordeel worden behaald en expertise gedeeld. De keuzes die worden gemaakt in de uitvoering van deze taken raken onze inwoners. Daarom moet de besluitvorming democratisch verlopen.
  • D66 vindt dat samenwerkingsverbanden in de regel publiek moeten zijn. Zij vallen dan onder de Wet gemeenschappelijke regelingen, met (minimale) wettelijke vereisten ten aanzien van de transparantie, inspraak en verantwoording. Als er geen andere keuze is dan een privaat samenwerkingsverband, dan letten we in de gemeenteraad extra zorgvuldig op de manier waarop de verantwoording en de inspraak van inwoners, belanghebbenden en de raad wordt georganiseerd. Uiteraard geldt dit alleen voor samenwerkingsverbanden waarin politieke keuzes worden gemaakt die invloed hebben op het dagelijkse leven van inwoners.
  • D66 wil dat ieder samenwerkingsverband een duidelijk doel dient en wordt heroverwogen als dit doel uit zicht raakt. Het regelmatig heroverwegen van de nut en noodzaak vergroot de effectiviteit van het bestuur en de legitimiteit van het samenwerkingsverband. Bovendien voorkomen we op deze manier wildgroei. Als Enschede meer samenwerkingsverbanden heeft dan raadsleden, gaat dit ten koste van de democratische controleerbaarheid.
  • Daarnaast ziet D66 er op toe dat het college aan zijn verplichting om een overzicht van alle samenwerkingsverbanden te publiceren voldoet.
  • Om de democratische controleerbaarheid van samenwerkingsverbanden te vergroten, wil D66 nieuwe instrumenten ontwikkelen. We willen een rapporteurschap voor raadsleden en werken samen met D66-raadsleden in andere gemeenten. Een goed voorbeeld is het afgelopen periode opgestarte overleg van Twente D66-raadsleden dat ongeveer om de maand plaatsvindt. We willen ook dat de raad in principe is vertegenwoordigd in vergaderingen van deze samenwerkingsverbanden. In Den Haag maakt D66 zich er hard voor dat vertegenwoordigers van grote samenwerkingsverbanden in de toekomst rechtstreeks verkozen kunnen worden.
  • D66 wil initiatieven van inwoners beter betrekken bij de gemeente Enschede, door ruimte en randvoorwaarden te scheppen, bijvoorbeeld als inwoners de groenvoorziening in hun buurt beter kunnen onderhouden dan de gemeente.
  • D66 toont zich ook bij stedenbanden betrokken bij goed bestuur. We dragen mensenrechten en democratie op effectieve wijze uit en zijn ons bewust van de donkere kanten van politiek in sommige landen, zoals bijvoorbeeld corruptie.
  • De gemeente Enschede communiceert begrijpelijk met inwoners, bij voorkeur op taalniveau .
  • D66 wil dat het college zich houdt aan de uitgangspunten van de Wet open overheid, die mede door D66 is ingediend en op dit moment in behandeling is in de Eerste Kamer. Dat wil zeggen dat het college werk maakt van een goede informatiehuishouding, actieve openbaarmaking en geen misbruik maakt van Wob-uitzonderingsgronden.
  • D66 wil een actieve gemeentelijke rekenkamer, met slagkracht. De rekenkamer helpt raadsleden en betrokken inwoners met het controleren van het college.
  • D66 wil dat raadsleden de ruimte en ondersteuning krijgen om hun controlerende taken goed uit te voeren. Raadsleden moeten contacten onderhouden met inwoners en verbindingen leggen in de gemeente. Dat lukt niet als zij verdrinken in informatie- en vergaderstromen.
  • Journalisten brengen de lokale politiek naar onze inwoners. Ze maken daarmee onze democratie krachtig. D66 wil de lokale journalistiek versterken, zonder dat de onafhankelijke positie van journalisten hierdoor wordt aangetast, bijvoorbeeld door een mediafonds op te richten met een onafhankelijk bestuur.
  • D66 wil de gemeentelijke regeldruk verminderen. De Algemene Plaatselijke Verordening (apv) wordt doorgelicht op verouderde en overbodige regels. Daarnaast komt er voor iedere nieuwe regel in principe een einddatum. Alleen na een positieve evaluatie wordt de regel voortgezet.
  • D66 staat voor het algemene belang. In heel veel gevallen kan Enschede samen met de veertien Twentse gemeenten optrekken voor het gedeelde, regionale belang. Dat vereist dat politici over het verleden van strijd en kerktorenpolitiek heen stappen. D66 Enschede zet zich graag in voor het regionale belang omdat hier nog een wereld te winnen valt. Letterlijk, want wanneer je als Twente naar Den Haag, Brussel en Duitsland gaat, dan sta je samen veel sterker.
  • Twente is een regio van belang met een sterke eigen identiteit en kan een florerende economie worden indien iedereen in Twente samenwerkt. En indien Twente samenwerkt met de omliggende regio’s. Dat is van groot belang voor de 625.000 inwoners van Twente, waaronder de 160.000 inwoners van Enschede. Tukkers willen allemaal werk en een goed leven, hierbij spelen de gemeentegrenzen absoluut geen rol voor de inwoners. Nu de politici nog.
  • Bij alle samenwerking in de regio moet oog zijn voor proportionaliteit en identiteit. Je werkt alleen samen als dit meerwaarde heeft; wat je net zo goed zelf kan doen, blijf je zelf doen als gemeente. Daarbij heeft D66 oog voor de gevoelens van mensen, in het bijzonder voor de eigen identiteit die mensen met zich meedragen. Samenwerking hoeft niet te betekenen dat iedereen zijn eigen gevoelde identiteit moet verstoppen.
  • D66 wil samenwerken met buurgemeenten om de dienstverlening aan inwoners te verbeteren. Vaak is die samenwerking te organiseren door samen afspraken te maken. Als dit echter leidt tot een woud aan afspraken, of tot samenwerkingsverbanden waarop we als individuele gemeente geen invloed of democratische controle kunnen uitoefenen, moeten we durven kijken naar andere oplossingen. Mogelijk is een fusie met buurgemeenten dan een beter antwoord. Op die manier is de democratische legitimiteit van en controle op de uitvoering van (beleidsrijke) taken geborgd. Bovendien kan een fusie het probleemoplossende en besluitvormende vermogen van de gemeente versterken.

Een goed bestuur is uiteraard ook integer. Integriteit is volgens ons meer dan enkel je aan de regels houden. We willen dat bestuurders zich bewust zijn van de mogelijke belangenconflicten en de schijn van belangenverstrengeling vermijden. Hetzelfde geldt voor raadsleden en ambtenaren. Uiteraard beschermen we hen ook tegen ontoelaatbaar gedrag uit de samenleving.

  • D66 wil dat bestuurders altijd aanspreekbaar zijn op mogelijke belangenconflicten of ontoelaatbaar gedrag. Indien nodig nemen we initiatief om het reglement van orde aan te passen, zodat mogelijke belangenconflicten op voorhand moeten worden gemeld. Het onderwerp moet bespreekbaar zijn, ook in de raad.
  • Enschede heeft een integriteitsbeleid voor ambtenaren, inclusief een klokkenluidersregeling. Nu is het zaak dat de raad jaarlijkse terugkoppeling hierover krijgt.
  • Steeds vaker worden lokale bestuurders, raadsleden en ambtenaren bedreigd of geïntimideerd. Voor D66 is dit onacceptabel. D66 wil dat altijd aangifte wordt gedaan van bedreiging en intimidatie en dat zij indien nodig beveiliging krijgen. Tegen criminele organisaties die het lokale bestuur ondermijnen, treden we op.

D66 vindt dat de kern van het bestuurlijke systeem in Nederland z’n waarde heeft bewezen, maar dat het zaak is om het systeem aan te passen aan de sterk gewijzigde omstandigheden in de 21 eeuw. Cruciaal daarin is, dat meer mensen mogelijkheden willen hebben om directe invloed uit te oefenen op hun eigen leefomgeving.

Voor D66 is het belangrijk dat de gemeente Enschede goed naar haar inwoners luistert. Juist omdat de gemeente beslissingen neemt die directe invloed hebben op inwoners. Maar ook omdat inwoners hun buurt het beste kennen en het beste weten wat er nodig is. Inwonersparticipatie is voor D66 een belangrijke aanvulling op de representatieve democratie. Dat vraagt de onlangs aangenomen Omgevingswet ook van de gemeenten. Voor D66 is het belangrijk dat iedereen kan inspreken en participeren, niet alleen hoogopgeleide of mondige inwoners.

Directe democratie, moderne vormen van inspraak en andere vormen van inwonersparticipatie zijn een aanvulling op de representatieve democratie. Daarbij realiseert D66 zich dat niet iedereen wil of kan participeren. Daarom moeten we altijd denken aan deze mensen wiens stem we niet of nauwelijks horen maar die ook onderdeel van de samenleving zijn. Om een participatieproces te laten slagen is het essentieel dat een aantal zaken vóóraf duidelijk is voor zowel de politiek als de inwoners (participatiekaders) en een wederzijds proces is. Zo moet duidelijk zijn of de uitkomst van het participatieproces onveranderd geaccepteerd en overgenomen gaat worden door de politiek, of dat de politiek nog aanpassingen wil kunnen doen. Hiervoor moet dus duidelijk zijn hoe en tot hoever inwoners kunnen participeren in een vraagstuk. Ook moet vooraf duidelijk zijn hoe de inwoners terug horen wat er met de uitkomsten van de participatie is gedaan.

D66 is sinds haar oprichting bezig met het betrekken van inwoners bij wat de overheid doet. We hebben ervaring met allerlei inwonersparticipatie-instrumenten. Het is de kunst in een nieuwe situatie het meest geschikte instrument te gebruiken. We weten nog lang niet alles dus mislukkingen accepteren we, als we er maar van leren.

Inwoners kunnen verleid worden mee te denken of zelfs mee te beslissen. Bijkomend voordeel is dat inwoners meer betrokken raken bij wat namens hen allemaal in het openbaar gebeurt. Zo kunnen inwoners ook een meer geïnformeerde keus maken bij verkiezingen.

D66 wil daarom graag experimenteren om inwoners meer te betrekken bij de beslissingen die genomen worden in de gemeente Enschede en de regio Twente. D66 ziet daarbij dat verschillende situaties of verschillende groepen mensen om verschillende instrumenten vragen. D66 wil ook dat inwoners en ondernemers van alle Twentse gemeenten beter uitgelegd krijgen waarom bepaalde zaken op het niveau van de wijk, dorp of buurtschap moeten worden geregeld en aangepakt, terwijl andere zaken juist op het niveau van de regio geregeld en aangepakt moeten worden. De dialoog daarover moet leiden tot meer draagvlak voor het krachtiger maken van de afzonderlijke gemeenten, maar ook de regio Twente en tot minder onderling wantrouwen tussen de gemeenten onderling. D66 heeft als ideaalbeeld een cultuur waarin het normaal is om regelmatig de bevolking op de diverse schaalniveau’s te informeren over cruciale thema’s en om hen daarover te bevragen. Dus willen we in Enschede stimuleren dat van onderaf een cultuur ontstaat waarin inwoners het normaal vinden om mee te denken en mee te beslissen. Dat doen we door experimenten aan te gaan met de stad en het platteland.

  • D66 verwelkomt ideeën en initiatieven die invulling geven aan meer invloed voor inwoners. Daarom willen we een participatieverordening opstellen, met een selectie aan instrumenten, zoals buurtrechten.
  • D66 wil dat cliëntenraden voor een meerderheid uit cliënten bestaan, liefst democratisch gekozen.
  • D66 wil dat inwoners zo vroeg mogelijk in het besluitvormingsproces inspraak krijgen. Dan is er meer ruimte om rekening te houden met de wensen en bezwaren van inwoners. Uiteraard pas als het onderwerp voldoende tastbaar is voor inwoners, zodat zij de urgentie en de gevolgen goed kunnen inzien.
  • D66 wil dat de gemeente Enschede vooraf duidelijke verwachtingen geeft voor de inspraak en achteraf uitlegt waarom suggesties wel of niet zijn overgenomen.
  • D66 wil dat wijkbewoners meer te zeggen krijgen over waar het budget voor hun wijk aan wordt besteed. Door gebruik te maken van buurtbijeenkomsten en online inspraakmogelijkheden, kunnen veel wijkbewoners worden bereikt.
  • D66 wil dat inwoners zelf een raadsvoorstel kunnen indienen, als zij hiervoor voldoende handtekeningen verzamelen. De gemeenteraad is dan verplicht dit voorstel in behandeling te nemen. We verwachten van inwoners dat zij in het voorstel aangeven welke maatregelen van de gemeente Enschede worden verwacht en hoe eventuele kosten worden gedekt.
  • D66 wil bij initiatieven vanuit de samenleving dat de overheid bewaakt dat wel iedereen aan bod kan komen. Een burgerinitiatief mag geen dekmantel zijn voor het doordrukken van de zin van één bepaalde groep inwoners. Overigens is unanimiteit ook weer niet nodig.
  • Een gemeentedekkend systeem van wijkprogramma’s en wijkbudgetten zorgt voor mogelijkheden voor inwoners om zelf dingen te beslissen en te ondernemen in hun wijk. Daarbij is het belangrijk dat iedere wijk, ook de buurtschappen op het platteland, weet dat men een erkend wijkorgaan in het leven kan roepen.
  • Enschede telt ongeveer 28.000 studenten op het Saxion en de Universiteit Twente. Studenten zijn innovatief, hebben een grote organisatiekracht en vormen de toekomst. Studenten verlevendigen de (binnen)stad en zijn na hun studie belangrijk voor de economische ontwikkeling van Enschede en Twente. Daarom is het belangrijk dat Enschede investeert in haar studenten en wat zij nodig hebben om zich thuis te voelen. Op initiatief van en in samenwerking met D66 hebben zo’n dertig studenten een studentenmanifest geschreven met acht punten hoe van Enschede een nog betere studentenstad te maken. Op basis hiervan is voor het eerst specifiek studentenbeleid ontwikkeld waarmee we streven naar meer studentenparticipatie, goede voorzieningen, het beter vermarkten van Enschede als studentenstad en een beter perspectief op een carrière in Twente. Uniek is dat dit beleid nu ook uitgevoerd wordt door studenten in dienst van de gemeente Enschede. D66 wil dat studenten actief worden uitgenodigd om mee te blijven praten over de uitvoering en doorontwikkeling van dit beleid, maar dat ze nog verder betrokken worden bij uitdagingen waar onze stad voor staat. Dit is belangrijk om ze de ruimte te geven om van Enschede een nog betere (studenten)stad te maken, en vooral om studenten te binden aan de regio voor na hun studie. We kunnen hun kennis en energie nu en straks goed gebruiken. Ook in de komende periode wil D66 daarom een specifieke wethouder Studentenzaken.
  • D66 wil los van gemeentegrenzen inwoners betrekken bij besluitvorming. Te denken valt aan de aanleg van wegen die een gemeentegrens passeren, de aanleg van duurzame-energieprojecten in grensgebieden van gemeente(n), of de ontwikkeling van nieuw afvalbeleid.
  • D66 wil verzekeren dat gemeenten van elkaar leren wat betreft ervaringen met inwonersparticipatie. Het resultaat kan een participatiegids met tips & trucs en ervaringsvoorbeelden zijn. Ook de wrijving van inwonersparticipatie met reguliere besluitvorming moet benoemd worden.
  • D66 wil in Enschede twee nieuwe inwonersparticipatieprojecten opzetten, als onderdeel van besluitvorming die toch al plaats zou vinden.
  • D66 wil de inwoners meer betrekken bij de activiteiten en besluiten van de regionale samenwerking in Twente. Hiertoe zouden minstens twee peilingen onder de Twentse bevolking moeten worden verricht. Essentieel is dat deze Twentse inwonersparticipatie niet vanuit een enkele gemeente, maar vanuit alle veertien gemeenten samen wordt georganiseerd. Heilige huisjes worden hierbij niet geschuwd.
  • D66 wil verder experimenteren met participatie-instrumenten als: digitale stads- en wijkpeilingen, wijkconferenties, wijkbegrotingen, stadsdialogen als en bijeenkomsten met verschillende werkvormen op maat, het bevorderen van jongerenparticipatie en het verder helpen versterken van bewonersvertegenwoordiging. Ook moet de informatievoorziening vanuit de gemeente Enschede verbeterd worden, onder andere door die beter aan te laten sluiten op verschillende doelgroepen (digitale dossiers, nieuwsbrieven op maat, digitale kaarten). Zo brengen we bewoners beter in positie om mee te denken, mee te doen en invloed uit te oefenen om bij te dragen aan versterking van buurt, wijk, dorp, stad en platteland.
  • Het referendum is een instrument, niet een doel. Het doel is dat inwoners meer invloed hebben op beslissingen die voor hen belangrijk zijn. Op lokaal niveau zijn er andere instrumenten dan een referendum, zoals een burgertop en wijkbudgetten, die inwoners het recht geven om mee te beslissen en ook de verantwoordelijkheid om dat op een goede wijze te doen en de kans om creatief te zijn in het vinden van oplossingen. Dit sluit goed aan bij ons uitgangspunt van vertrouwen op de eigen kracht van mensen.
  • Adviesraden die bestaan uit inhoudelijk of procesmatige deskundigen kunnen ook de betrokkenheid van de inwoners bij het bestuur van de stad vergroten. Daarnaast leiden adviezen vaak tot betere besluiten. Wel is het zaak de adviesraden voldoende voor het voetlicht te brengen bij het college en de gemeenteraad. Enschede mist nog een sociaal-economische adviesraad, D66 wil de mogelijkheden voor een lokale ser verkennen gezien de uitdagingen die de stad kent.
  • Uit onderzoek onder inwoners blijkt dat het Stadskantoor voldoende geopend is met het werken op afspraak (nooit meer wachten dus) en openingstijden inclusief koopavond.
  • We vinden het belangrijk dat inwoners laagdrempelig contact kunnen leggen met de gemeente Enschede, door bijvoorbeeld gebruik te maken van kanalen die inwoners ook dagelijks gebruiken, zoals WhatsApp. Niet iedereen kan goed overweg met internet. Daarom blijft het loket bestaan.
  • We willen nieuwe regelgeving zoals vergunningen, bestemmingsplannen, verordeningen, etc. beter en makkelijker toegankelijk maken voor de inwoners. D66 wil dat een inwoner digitaal kan aangeven van welke regelgeving in een bepaalde straal rondom een adres hij of zij op de hoogte gehouden wil worden. Vervolgens krijgt de inwoner dan nieuwe vergunningaanvragen, ontwerp-bestemmingsplannen etc. digitaal naar zich toe gestuurd. Dan hoeven inwoners niet meer de lange lijsten met nietszeggende omschrijvingen in Huis aan Huis door te ploegen.
  • D66 wil prestatie-indicatoren voor bijvoorbeeld de doorlooptijd van vergunningsaanvragen en de wachttijd aan de balie. Op die manier maken we de prestaties van de gemeente Enschede transparant.
  • D66 is voorstander van een “groene golf-ambtenaar”, die inwoners en ondernemers van begin tot eind begeleidt in gemeentelijke procedures. Deze ambtenaren moeten ruimte krijgen om oplossingen te vinden.
  • D66 wil dat de gemeente Enschede er altijd naar streeft om conflicten op te lossen zonder juridische procedures. Dat betekent dat de gemeente aan de voorkant het gesprek aangaat om uit te zoeken waar het probleem zit. Dit maakt de kans groter dat een bevredigende oplossing wordt gevonden en kan ook kosten besparen.