Gemeentefinanciën

De afgelopen vier jaar hebben voor een groot deel in het teken gestaan van het weer op orde brengen van de gemeentelijke financiën. Daarin hebben we grote stappen gezet. Maar naast een gezonde financiële situatie, moeten gemeentefinanciën ook op begrijpelijk wijze inzichtelijk worden gemaakt.




  • Bij leges en andere belastingen moet beter inzichtelijk worden gemaakt welke kosten ermee worden gedekt.



  • Voor D66 geldt het principe van ‘de vervuiler betaalt’. Dat betekent dat bij lokale heffingen en leges we dit principe zo veel mogelijk toepassen, zoals bij afval en bouwleges.



  • De gemeentelijke begroting moet flexibeler worden: de gemeente Enschede is slecht in staat om nadelen op te vangen. Met meer ruimte voor tegenslagen, hoeft er niet telkens bezuinigd te worden bij tegenvallende berichten.



  • De gemeente koopt voor vele miljoenen in. Dit moet niet alleen zo goedkoop mogelijk, maar moet ook 100% duurzaam zijn, zodat we vooral de nieuwe en duurzame economie stimuleren.



  • Er komt een online en actueel overzicht van alle subsidies die de gemeente Enschede verstrekt, inclusief met welk doel dat is gebeurd.

Toelichting

Als sociaal-liberalen gaan wij behoedzaam om met de financiële huishouding van de gemeente Enschede. Wij zijn zuinig met belastinggeld, omdat wij ons realiseren dat mensen daar hard voor gewerkt hebben. En dat voor elke euro die de overheid uitgeeft, geldt dat mensen niet zelf kunnen kiezen hoe ze die besteden. Om die reden vinden wij het ook belangrijk dat de gemeente Enschede zo transparant mogelijk is over inkomsten en uitgaven, en daar ook verantwoording over aflegt. Een sociaal-liberale begroting is bovendien toekomstvast: wij willen geen schuld doorschuiven naar onze kinderen en kleinkinderen. Vanuit diezelfde waarde erkennen we echter ook het belang van sommige publieke investeringen — bijvoorbeeld in goed onderwijs en schone energie — die juist op de lange termijn profijt opleveren. Daarom zijn lage lokale lasten voor ons belangrijk, maar niet het enige criterium bij het opstellen en beoordelen van een gemeentebegroting.

Slechts een klein deel van de begroting is redelijkerwijs te verschuiven. Veel budgetten volgen uit wettelijke taken en langetermijnverplichtingen. Het goede nieuws is dat in deze complexe wereld niet alles zich laat sturen met geld, dus dit zegt zeker niet alles over het verschil dat een goed D66-bestuur kan maken.

D66 wil dat de gemeente Enschede open en duidelijk is richting de gemeenteraad en haar inwoners over haar financiën. Dat begint met een heldere en toegankelijke presentatie van voornemens en resultaten: een begrijpelijke begroting en een leesbare jaarrekening.

Daarnaast willen wij dat lasten eerlijk verdeeld zijn. Gemeenten mogen van de wet geen inkomensbeleid voeren via belastingen, maar mogen wel bepaalde belastingen kwijtschelden. Een nadeel hiervan is dat dit mensen het gevoel geeft dat bepaalde gemeentelijke voorzieningen ‘gratis’ zijn. D66 ziet liever gericht beleid voor armoedebestrijding. Dat kan bovendien specifieker en activerender worden ingezet.

  • Voor veel gemeentelijke heffingen (leges, belastingen of heffingen) geldt dat deze kostendekkend moeten zijn. D66 vindt het belangrijk om inzichtelijk te maken welke kosten precies worden ‘toegerekend’. De hoogte van gemeentelijke leges of retributies zoals die voor bouwvergunningen of trouwen moeten in verhouding staan tot de daadwerkelijk gemaakte kosten. We moeten niet de suggestie wekken dat die diensten gratis zijn, maar de gemeente Enschede hoeft ook niet te verdienen op deze diensten. Die kosten bieden bovendien een goede stimulans en helder criterium om zo efficiënt mogelijk te functioneren en zo de kosten voor inwoners te beperken.
  • Bij tekorten op de begroting zoeken wij in eerste instantie naar bezuinigingen of mogelijkheden taken efficiënter en goedkoper uit te voeren, voordat een stijging van de lasten aan de orde komt. Eventuele bezuinigingen ontzien zoveel mogelijk de kerntaken van de gemeente Enschede. Waar mogelijk worden inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties bij (het invullen van) bezuinigingen betrokken.
  • D66 wil dat schoon gedrag loont. Bij de afvalstoffenheffing, rioolheffing en hondenbelasting geldt daarom voor zover wettelijk toegestaan het principe: “de vervuiler betaalt”. Dat is niet alleen eerlijker, maar ook beter voor het milieu omdat het mensen bewust maakt van de echte kosten van hun gedrag. Overigens geldt ook dat hoe beter afval wordt gescheiden, hoe lager de kosten voor verwerking zijn (en dus hoe lager de afvalstoffenheffing).
  • D66 zou graag een flexibelere begroting met minder langlopende verplichtingen willen zodat je de uitgaven sneller kunt aanpassen aan veranderende omstandigheden.

De gemeente Enschede moet ieder jaar een duurzame begroting inleveren. Dat betekent dat er op lange termijn niet meer wordt uitgegeven dan er binnenkomt en tekorten dus niet structureel worden aangevuld vanuit de gemeentelijke reserves. Anders zijn die reserves op een gegeven moment op en kunnen onvoorziene tegenvallers niet meer worden opgevangen. De gemeente Enschede zal voor dit soort gevallen voldoende geld achter de hand moeten hebben. Waar nodig zullen gemeentelijke reserves daarom aangevuld of aangelegd moeten worden. Maar het is zonde onnodig veel geld op de plank te laten liggen, terwijl allerlei zinvolle investeringen in de stad te doen zijn.

Aan speculeren met het aan- en verkopen van grond is in Enschede een einde gekomen dankzij D66. Toekomstige opbrengsten zijn in het verleden vaak te rooskleurig voorgesteld en gemeenten hebben daardoor te grote risico’s genomen. Grondpolitiek draait om regie over waar die grond voor gebruikt wordt en niet om het maken van winst.

  • De gemeente Enschede heeft een financiële buffer, een spaarpot, nodig om risico’s op te kunnen vangen. Dit heet technisch de “weerstandsratio” en D66 wil dat deze tussen de 1,0 en 1,4 ligt. Dat vereist wel dat de onderliggende boekingen realistisch zijn.
  • Aangezien we onvoorziene tegenvallers opvangen met het weerstandsvermogen, vullen we dit vermogen ook aan met onverwachte meevallers.
  • Al hetgeen wat te voorzien is, begroot D66 in. We houden geen zaken die we kunnen weten uit de begroting en maken realistische inschattingen. Dus alleen in het geval van een onverwachte, niet te vermijden noch te voorziene uitgave zal deze uitgave zonder begroot te zijn kunnen worden gedaan.
  • De meeste inkomsten van een gemeente komen van het Rijk, via het zogenaamde Gemeentefonds. Helaas wisselt deze bijdrage sterk en onverwachts. Daarom wil D66 gaan sparen om de jaarlijkse fluctuaties van het Gemeentefonds te kunnen opvangen. Daartoe wil D66 op termijn, zodra de financiële situatie het toelaat, het risico van de jaar-tot-jaar wisselingen in de inkomsten van het Rijk opnemen in het weerstandsvermogen.
  • D66 wijst financiële ontwikkelingen zonder realiteitszin af.
  • D66 ruimt eventuele onrealistische bagage uit het verleden geleidelijk op. Geleidelijk, omdat we de klappen niet in één keer op willen vangen.
  • D66 probeert uitgaven zoveel mogelijk overeen te laten komen met inkomsten. Bijvoorbeeld: we proberen de uitgaven voor bijstandsuitkeringen zoveel mogelijk te betalen van de inkomsten die we hiervoor krijgen van het Rijk. Dat doen we, omdat dat voor de lange termijn de meeste stabiliteit en duurzaamheid biedt.

De controle van de gemeenteraad op besteding van belastinggeld kan vaak beter. Dit begint met investeren in de kennis en kunde van raadsleden en hun ondersteuning door fractiemedewerkers en de raadsgriffie. Daarnaast hebben zij baat bij een actieve gemeentelijke rekenkamer.

De verantwoording over zowel de besteding van geld als de hoogte en verdeling van risico’s binnen gemeentelijke samenwerkingsverbanden moet transparant, tijdig en volledig zijn.

De gemeente Enschede verstrekt subsidies om inwoners, verenigingen en stichtingen tijdelijk een duwtje in de rug te geven of startende initiatieven te ondersteunen. Daarna zou een initiatief op eigen kracht verder moeten kunnen. Subsidies zijn daarom bij voorkeur tijdelijk en worden periodiek geëvalueerd op het bereikte effect.

  • Alle gemeentelijke planning & control documenten, zoals bijvoorbeeld begroting en jaarrekening, zijn onder D66 de afgelopen jaren behoorlijk versimpeld en daarmee toegankelijker gemaakt. D66 wil hiermee verder gaan. Raadsleden én inwoners moeten nog eenvoudiger online kunnen volgen waar de gemeente Enschede geld aan uitgeeft en wat het effect hiervan is.
  • Mensen goed informeren over de inkomsten en uitgaven van de gemeente Enschede is slechts het begin. Wij willen de invloed van mensen bij de totstandkoming ook vergroten. Dat kan door invoering van een systeem van “participatief begroten” of een “burgerbegroting” waarbij bedrijven en bewoners zeggenschap/invloed krijgen over de prioriteiten waar de gemeente Enschede geld aan besteedt.